Skip to main content

अनुनय


शङ्कर लामिछाने (जन्म वि. सं १९८४ चैत ५ - मृत्यु वि. सं २०३२ माघ १०), नेपाली साहित्यप्रेमीका लागि यति नाम नै प्रयाप्त छ ।  यसमाथि पाठकले निबन्धशिरोमणिको उपाधि ओढाएर प्रेम गरिरहेछन् । साहित्यप्रेमीको खँदिलो दिमागमा यो विशिष्ट नाम छोपिएर बस्नेखालको छैन । सधैँ ताजा बाफ पाठकीय आकाशमा चक्कर काटिरहन्छ । उनी रहुन्जेल नेपाली साहित्यजगत्‌मा उनको लेखनले चर्चाको उचाइमा पङ्ख चलाइरह्यो । जीवन छँदै सामान्य पाठक तथा बौद्धिक समाजबाट सम्मान र वाहवाही पाउने थोरै भाग्यमानी नेपाली लेखकमा उनी पनि हुन् (र यो पनि कुरा हो- उनले जीवनमा हुनसम्मको असङ्गति र विडम्बना पनि झेले ।) ।

पाठक र आलोचकका आँखामा शङ्कर धेरै चिनिएका छन् । अझ कतिपय कोणमा उनलाई चिन्नै बाँकी रहेको होला । अनि गहिरिएर बुझ्न छुटिरहेको पनि हुनसक्छ । चिनिएकै कुरामा पनि के सही र के गलत चिनिएछ भनेर त्यसलाई सच्याउनु पनि पर्ला । शङ्करको नाम अघि सारेर उनलाई हाम्रो गफगाफ र चिन्तनको सभानायक बनाउँदा व्यक्तिवादको पिछलग्गु बनेको एउटा आरोप पनि लाग्ला । तर कुरा व्यक्तिको होइन, व्यक्तित्त्वको हो । आम मस्तिष्कमा बौद्धिक भुइँचालो छोड्ने एउटा प्रतिभाको प्रवृत्तिलाई पूजा गर्नु र त्यसैलाई दृष्टान्त बनाएर नयाँ यात्राको बिगुल फुक्नु कुनै बाटोबिराइ होइन । बरू सम्भावनाको स-सानो भए पनि ज्वर हो, जसले कुनै दिन प्रज्ञाजगत्‌लाई नै उधुमले तताउनेछ र रचनात्मक क्रियाशीलतामा फलदायी उम्लाइ दिनेछ ।

भौतिक चोलाबाट उठेपछि यताको ३३ वर्षे कालखण्डमा समेत यी लेखक निरन्तर चाख र आकर्षणमाझ रहँदै आए । यस भण्डारलाई शङ्करका सबै किसिमका प्रकाशित-अप्रकाशित लेखरचना समेटिएको मूलघरका रूपमा विकास गर्ने हाम्रो योजना छ । यसका लागि तपाईँ विद्वान् प्रतिभा तथा प्रेमी पाठकहरूको अटुट साथ नभई हुन्न । यति मात्र होइन, यस भण्डारलाई वर्तमान साहित्यिक गतिधाराको सशक्त झलक दिने हिसाबले विशेषत: निबन्ध विधाको संवर्द्धन एवम् प्रवर्द्धन गर्नमा केन्द्रित गरिनेछ ।

अर्थात् शङ्करका जीवन्त सिर्जनाहरू र उनीबारे विभिन्न विद्वान् व्यक्तित्व तथा प्रेमी पाठकद्वारा लिखित रोचक मन्तव्य, आलोचना, संस्मरण, अनुभूति, टिप्पणी एवम् विविध विवेचना त ब्लगमा खुराक रहने नै छन्, आजका पुस्ताको गद्य पनि यसमा पढ्न पाइनेछ । अत: मस्त सुतेर घुरिरहेको नेपाली निबन्धको नाकको पोरामा पानी छ्‌याप्न आजको युवा पुस्ता किन अघि नसर्ने भनेर हाम्रो चुनौती पनि हो । खासमा, यो त समयकै चुनौती हो । यो चुनौतीलाई थाम्दै नेपाली गद्यको लाज राख्‍न गहन अभिभारा लिनेमा आजका को छोरा-छोरी अग्रसर छन् ? प्रश्‍न यही ब्लग हो, र जवाफ पनि यसैले दिँदै जानेछ । यसर्थ: आउनुस्, तपाईँ-हाम्रो हातेमालोबाट नेपाली साहित्यको टाक्सिएको गोरेटो फराकिलो बनाऔँ र त्यसमा निरन्तर लगनले उज्यालो रोगन पनि भरौँ ।

देवकोटा र लामिछानेपछि खारिएको तीक्ष्ण गद्य बोकेर एउटा इतिहास उभ्याउने तन्मयतामा को लागिपरेको छ ? को त्यस्तो स्पष्ट अनुहारमा देखिएको छ ? बान्किलो गद्यसाथ कस्तूरीहरू यत्रतत्र रहिरहेका पनि हुन सक्छन् । त्यो नाभीको सुवासलाई आम पारखीसामु बाँड्ने र चिनाउने शुभ यात्राको घडा हामीले यसै ब्लगसाथै स्थापना गरिसक्यौँ । हामी त्यो उज्यालो पाइलाको टेकाइलाई सदा स्वागत गरिरहनेछौँ । तपाईँलाई आमन्त्रण !

यो थलो शङ्करलाई साक्षी राख्दै तपाईँ-हामी सबैले भेटघाट र विचार-विमर्श-अन्तरक्रिया गर्ने साझा अनि खुला मञ्च हुनेछ । ब्लगलाई डिजाइन, विषयप्रस्तुति, सामग्री चयन आदि कुरामा के-के गरेर राम्रो र प्रभावकारी बनाउन सकिएला ? आफूलाई लागेका विचार निर्धक्क बाँड्नुहोला । शङ्करको साथी हुन अब पनि ढिला भएको छैन ।
यो खुला मञ्चमा अब एउटै मियोमा समवेत गाँसिएर जीवनगीत गाऔँ, आफ्नो खुसीको सीमा ढाक्नेगरी ।


तपाईंबाट प्राप्त सामग्रीलाई यथोचित सौजन्य प्रदान गर्नेछौँ ।


संयोजन - जोतारे धाइबा, काठमाडौँ, नेपाल ।
dhaibaji@gmail.com

Comments

  1. धाईवाजी , यो सुप्रशंसनिय कर्मको म शब्दले प्रशंसा गर्नै नसकुँला । यसबाट लाभ अवश्य उठाउने छु ।

    ReplyDelete
  2. धाइबाजी,तपाईँको सत्प्रयासका लागि हार्दिक धन्यबाद! र सफलताको लागि शुभकामना!
    जडितजीले भनेजस्तै यसबाट सकेजति लाभ उठाउने छु।

    ReplyDelete
  3. Ramro...
    I wish my best wishes..
    I l always be close by...

    ReplyDelete

Post a Comment

۩ शङ्कर-साहित्य र नेपाली साहित्यको निबन्ध-यात्रालाई गति दिन तपाईँको गाली र ताली हामीलाई अत्यावश्यक छ, कृपया यसमा आफ्नो राय लेख्‍नुस्---

Popular posts from this blog

किन लेख्दिनँ म ?

“म तिमीसँग साँच्चै रिसाएको छु, तिमीलाई भन्न मात्रै नभनेको ! मेरो साँच्चै चित्त दुखेको छ तिमीसँग । तिमीले मेरो अपमान गरे झैँ लाग्छ मलाई आजकाल !” यी वाक्यहरू सुनिरहँदा मेरो शिर निहुरिएको थियो । म निरुत्तर थिएँ । भित्रभित्रै आफैँलाई अपराधी अनुभव गरिरहेकी थिएँ । तर स्नेहको तरलताले लफ्रक्क रुझेकी थिएँ । लाग्यो, मेरो आलस्यको ठिहीलाई पगाल्न समयले दिएको न्यानो सूर्योदय हो यो । चुपचाप सुनिरहेँ, अकर्मण्यताको ठिहीलाई पगाल्ने न्याना वाणीहरू । मनको कोमल भागमा मीठो स्पर्श पाएझैं लाग्यो । एउटा चेतनाले अर्को चेतनालाई ब्युँझाउने तातोपन महसुस गरेँ । हृदयमा चुपचाप लुकाएर मुसुक्क मुस्कुराएँ । केही बोल्ने आवाजै थिएन मसँग । त्यसैले एउटी आमाले सन्तानको मृदु तर व्यङ्ग्य वाणीलाई बेवास्ता गरे झैँ आवाजलाई कान दिइरहें, शब्द दिन सकिनँ । तर मेरो अघिल्तिर त मेरो पितातुल्य व्यक्तित्वको आवाज थियो । शरीरभरि एक प्रकारको तरङ्ग छुट्यो । एकैछिनमा झनझनायो मेरो शरीर । बाहिरको चिसोलाई चुनौती दिएझैँ रननन तात्‍न थाल्यो । मैले मेरा गालामा तातो-तातो हुँदै आएको रातोपन महसुस गरेँ ।

क्याट माने बिरालो

ए क अमेरिकन मित्र काठमाडौँबाट प्रस्थान गर्दै थिए । हामीसँग निकै हेमचेम थियो । उनले सायभिज-सङ्कर बिरालो पालेका थिए । अब त्यसलाई उचित वासको टुङ्गो लगाउने समस्या पर्‍यो तिनलाई । हाम्रो सहायता मागे । एक प्रकारले म कुकुर, बिरालोप्रेमी हुँ । ती दुवै जनावरको केही अंश सायद ममा अवस्थित छ । जे होस्, मैले बिरालो स्याहार्ने जिम्मा लिएँ । हुन त बिरालो नदेखेको वा बिरालोउपर प्रबन्ध नलेखेको पनि होइन स्कुली जीवनमा, तथापि बिरालोको केही गुण, अवगुण रहेछन्, जो मलाई थाहा थिएन । जस्तै, त्यो बिरालो थियो । बाथरुममा हग्ने । उसको निमित्त काठको बाकस बनाएर त्यसमा बालुवा राखिदिनुपर्ने । ऊ बिहानै बाथरुम जाने र त्यसमै हग्ने । बिरालो आफ्नो गुहु लुकाउँछ भन्छन्, लोकोक्ति हो, बिरालो बाघको फुपू रे, सारा भदालाई सिकाएर उसले एउटै कुरा सिकाएन रे, रूख चढ्ने । त्यसमा रिसाएर बाघले झोँकमा भन्यो रे, ' तँ मूलाको गुहु पनि बाँकी राख्दिनँ ।' - र त्यस बेलादेखि बिरालाले गुहु लुकाउन थालेको रे ! त, त्यो अमेरिकन - सायभिज-सङ्कर बिरालो झन्डै छ महिनाजति बस्यो होला हामीकहाँ । त्यसको आगमनपछि, अनि पो मैले बिरालोबारे अध्ययन गर्न पाएँ । ...

महामुद्रा

आ जभन्दा २००० वर्षअगाडि अनकन्टार, हिमालयको एक कन्दरामा भिक्षु बसेका छन्। उनका सामु दश–पन्ध्र जना चेला–भिक्षुहरु दत्तचित्त भएर गुरुले बताएको धर्म उपदेश ग्रहण गरिरहेछन्। पीतवर्ण लुगा लगाएका भिक्षुहरु, हिमालयबाट बिदा हुन लागेको सुनौला प्रकाशमा अरु देदिप्यमान बनिरहेछन्। उनका अनुहारमा कौतुहल, जिज्ञासा र कथाको अनौठो प्रकृतिबाट अल्मलिएकोपन पनि प्रष्ट थाहा हुन्छ।    ताडपत्रमा लेखिएको त्यो तान्त्रिक कथा सन्ध्या–भाषामा लेखिएको थियो। अनङ्गवज्रद्वारा रचित ‘प्रज्ञोप’यबिनिश्रयसिद्धि’को त्यस अंशमा अनौठोसँग यी वाक्य परेका थिए– ‘महामुद्राको अनुभव ग्रहण गर्नलाई प्रत्येक साधकले सर्वनारीको भोग गर्नै पर्दछ।’   भिक्षुहरुको अनुहारमा बढी कौतुहल र बढी जिज्ञासा देखिन्छ। कसै–कसैको अनुहारमा वितृष्णा पनि झल्कियो। गुरुले आँखा चिम्लेर भने– ‘म अर्को अंश सुनाउँछ । तिमीहरू यी दुवै अंशको आत्ममनन भोलिको सूर्यास्तसम्म गर र अनि आफूले बुझ्न सकेको कुरा व्यक्त गर्नू।’   केही पत्र गुरुले पल्टाए। उनका अभ्यस्त हातले दृष्टिको साथ दियो। एकछिन ताडपत्रमा दृष्टि उनका दौडे, आँखा चिम्लेर अनि उनले भन्न...